SZP – ZWZ – AK 1939 – 1944

Ośrodek II „Żelbeton” – „Ogródek” Żeliszew,

Placówki Żeliszew i Kotuń.

Niektóre akcje dywersyjno-bojowe, w których grupa (pluton 1) dowodzona przez kpr. pchor. rez. Wiesława Walczewskiego „Gryf”, a po jego śmierci przez Aleksandra Kąpickiego „Hrabia” brała udział:

  1. Marzec 1943 r. – Rekwizycja w powiatowej Spółdzielni „Rolnik” w Kotuniu. Zabrano na potrzeby organizacji AK oraz dla dzieci wysiedlonych z Zamojszczyzny i Poznańskiego: mąkę, cukier, odzież, buty, pieniądze. Wszystko przekazano Radzie Głównej Opiekuńczej (RGO),
  2. Marzec 1943 r. – Uwolnienie z aresztu policji w Kotuniu (z współudziałem komendanta tegoż posterunku E. Kędzi) 20 osób, ludzi młodych złapanych na ulicy i przeznaczonych do wywiezienia na roboty do Niemiec,
  3. Kwiecień 1943 r. – Zniszczenie linii napowietrznej na szlaku kolejowym Broszków – Gręzów; przepiłowano, wywrócono słupy nośne linii, a przewody telefoniczne pocięto.
  4. Kwiecień 1943 r. – Obstawa zrzutu lotniczego pod Mokobodami,
  5. Czerwiec 1943 r. – Spalenie ewidencji ludności i wykazów kontyngentowych w urzędzie gminy Żeliszew, zabranie maszyny do pisania na potrzeby organizacji,
  6. Czerwiec 1943 r. – Zasadzka koło Opola w celu odbicia więźniów politycznych z transportu samochodowego, przewożonych z więzienia w Siedlcach do Warszawy na Pawiak (akcji nie zrealizowano, ponieważ gestapo zmieniło termin transportu),
  7. 15 lipiec 1943 r. – Likwidacja posterunku gestapo w Platerowie. Akcji na miejscu zaniechano ze względu na przybycie znacznej ilości wojska niemieckiego,
  8. Wrzesień 1943 r. – Napad na pociąg zmechanizowanych robót torowych „Bauzug”, organizacji „TODT”, na stacji kolejowej Broszków (obecnie Kotuń). Zabrano broń, amunicję, środki opatrunkowe,
  9. Wrzesień 1943 r. – Obstawa zrzutu lotniczego pod Ozorowem, gmina Żeliszew (zrzut odwołano ze względu na złe warunki atmosferyczne). Zrzutowisko przygotował lotnik pchor. J. Kędzia,
  10. Październik 1943 r. – Akcja na pociąg ze zbożem w pobliżu Opola w okolicy przystanku Sabinka. Otwarto kilka wagonów i wysypano na szlaku część zboża w celu upozorowania manka (część zboża przejęto jeszcze w Kotuniu). W akcji tej brały również udział grupy dywersyjne z Opola, Skórca i Mokobód. Zginęło dwóch lotników niemieckich, jeden został ranny. Zdemolowano również przewożony samolot myśliwski.
  11. 29 luty/1marca 1944 r. – Wysadzenie, ostrzelanie i obrzucenie granatami przed posterunkiem PKP Borki Kosy pod Dziewulami pociągu pośpiesznego „Urlaubzug” z żołnierzami jadącymi z frontu.
  12. Kwiecień 1944 r. – Rekwizycja dzwonu z kościoła protestanckiego we wsi Łączka, gmina Żeliszew, w odwecie za zabrane na przetopienie dzwony z kościołów rzymskokatolickich.
  13. Maj 1944 r. – Akcja na stacji Niemojki pod Mordami na pociąg towarowy wiozący amunicję na front wschodni. Po zajęciu stacji przez grupy Kedywu siedleckiego rozładunek nie mógł być dokonany, gdyż dyspozytura niemiecka w Siedlcach zarządziła wcześniejsze odprawienie pociągu do Czeremchy.
  14. 30 maj 1944 r .– Zasadzka na „Sonderkomando” pod Zbuczynem.

Akcje dywersyjno-bojowe grupy dowodzonej przez chor. Tomasza Szostka „Paździor”, dowódcę 2 plutonu:

  1. Czerwiec 1943 r. – wysadzenie pociągu frontowego z zaopatrzeniem koło stacji kolejowej Mienia,
  2. Czerwiec 1943 r. – fałszowanie cechowania 18 sztuk koni na targowisku w Siedlcach podczas próby zaboru ich do Rzeszy,
  3. 1943 r. – W lesie między Żeliszewem a Trzemuszką zorganizowano zasadzkę i odbito zarekwirowane krowy (20 sztuk) okolicznym rolnikom oraz z majątku ziemskiego w Wilczonku. Krowy zwrócono prawowitym właścicielom,
  4. Jesień 1943 r. – obstawa zrzutu lotniczego pod Ozorowem (zrzut odwołany ze względu na złe warunki atmosferyczne),
  5. Styczeń 1944 r. – wysadzenie pociągu ze sprzętem i materiałami wojennymi kierowanego na front wschodni pod stacją kolejową Mrozy,
  6. 23 – 24 lipca 1944 r. – zaminowanie szosy na odcinku Polaki – Broszków, stanowiącej główną drogę Warszawa – Brześć.

Oprócz wymienionych akcji bojowych grupy brały udział w wielu innych działaniach dywersyjnych współpracując z sąsiednimi placówkami.

Adam Krzeski